Geboortetrauma: wat is het en welke invloed kan het hebben?

Wat is geboortetrauma?

Geboortetrauma is een verzamelterm voor ingrijpende of traumatische ervaringen rondom de geboorte. De betekenis hangt af van de context waarin het begrip wordt gebruikt.

In de medische zorg kan geboortetrauma verwijzen naar lichamelijk letsel dat een baby tijdens de bevalling oploopt. In de psychologische zorg gaat het vaak om een bevalling die door de barende persoon als bedreigend, overweldigend of traumatisch is ervaren. Zo'n gebeurtenis kan langdurige psychische klachten veroorzaken, waaronder een posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Binnen bepaalde vormen van coaching en lichaamsgericht of systemisch werk wordt geboortetrauma ook gebruikt voor de mogelijke invloed van ervaringen vóór, tijdens en direct na de eigen geboorte op het latere leven. Dit is een andere benadering. Niet alle veronderstelde verbanden tussen geboorteomstandigheden en gedrag op volwassen leeftijd zijn wetenschappelijk aangetoond.

Het helpt daarom om onderscheid te maken tussen een medisch vastgestelde complicatie, een psychologisch traumatische bevalling en een therapeutische interpretatie van vroege ervaringen.

Hoe ontstaat geboortetrauma?

Een traumatische beleving rondom de bevalling kan ontstaan wanneer iemand tijdens of na de geboorte intense angst, machteloosheid of verlies van controle ervaart.

Mogelijke omstandigheden zijn bijvoorbeeld:

• Een bevalling die onverwacht of zeer snel verloopt.
• Een langdurige of lichamelijk zware bevalling.
• Een spoedkeizersnede of andere onverwachte medische ingreep.
• Een situatie waarin de gezondheid van moeder of kind in gevaar lijkt.
• Onvoldoende uitleg, steun of betrokkenheid bij beslissingen tijdens de bevalling.
• Een moeilijke periode direct na de geboorte, bijvoorbeeld door een ziekenhuisopname.

Niet iedere moeilijke bevalling leidt tot psychisch trauma. Twee mensen kunnen een vergelijkbare medische situatie heel verschillend beleven. De ervaren veiligheid, beschikbare steun en persoonlijke omstandigheden spelen daarbij een rol.

Ook hoeft een traumatische bevalling niet altijd gepaard te gaan met ernstige medische complicaties. De subjectieve ervaring is belangrijk bij het begrijpen van psychische klachten.

Geboortetrauma bij volwassenen: welke gevolgen zijn mogelijk?

Bij geboortetrauma bij volwassenen is het belangrijk om eerst vast te stellen over wiens ervaring het gaat. Een volwassene kan psychische klachten ervaren na een bevalling die diegene zelf heeft meegemaakt. Daarnaast kunnen volwassenen vragen hebben over de omstandigheden van hun eigen geboorte.

Psychische klachten na een traumatische bevalling

Na een ingrijpende bevalling kunnen onder andere de volgende klachten voorkomen:

• Terugkerende, ongewenste herinneringen aan de bevalling.
• Nachtmerries of herbelevingen.
• Angst, spanning of verhoogde waakzaamheid.
• Vermijding van gesprekken of situaties die aan de bevalling herinneren.
• Schuldgevoelens, somberheid of negatieve gedachten over de gebeurtenis.
• Moeite om tot rust te komen of het dagelijks leven weer op te pakken.

Wanneer klachten aanhouden en het dagelijks functioneren beïnvloeden, kan professionele hulp passend zijn. Thuisarts beschrijft welke verschijnselen kunnen optreden na een nare bevalling en wanneer behandeling voor PTSS aan de orde kan zijn.

Kan je eigen geboorte invloed hebben op je latere leven?

De omstandigheden vóór, tijdens en na de geboorte maken deel uit van de vroege ontwikkeling. Ernstige medische complicaties, langdurige gezondheidsproblemen en de omgeving waarin een kind opgroeit kunnen invloed hebben op die ontwikkeling.

Daaruit volgt echter niet dat specifieke eigenschappen van een volwassene rechtstreeks aan de geboorte zijn toe te schrijven. Angst om controle te verliezen, perfectionisme of moeite met grenzen aangeven hebben doorgaans meerdere mogelijke verklaringen.

Een moeilijke eigen geboorte kan daarom een onderwerp van persoonlijke reflectie zijn, maar is niet automatisch de oorzaak van huidige emotionele of relationele problemen.

De drie fasen rondom de geboorte

Binnen bepaalde therapeutische stromingen wordt het geboorteverhaal onderzocht aan de hand van drie perioden: de tijd vóór de geboorte, de bevalling zelf en de periode direct daarna.

Deze indeling sluit aan bij ideeën uit de perinatale psychologie, waaronder het theoretische werk van psychiater Stanislav Grof. Grof beschreef hoe ervaringen rondom de geboorte volgens zijn model symbolisch verbonden kunnen zijn met latere belevingen.

Dit model kan dienen als kader voor zelfonderzoek. Het is echter geen wetenschappelijk bewezen methode om huidige klachten terug te voeren op een specifieke gebeurtenis tijdens de geboorte.

1. De periode vóór de geboorte

De eerste fase gaat over de zwangerschap en de omstandigheden waarin een kind zich ontwikkelt.

In een persoonlijk onderzoek kun je bijvoorbeeld stilstaan bij vragen als: hoe verliep de zwangerschap, waren er medische complicaties en hoe beleefden de ouders deze periode?

Er bestaat wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen omstandigheden tijdens de zwangerschap en de ontwikkeling van kinderen. Dat betekent niet dat emoties van een ouder rechtstreeks als specifieke herinneringen worden opgeslagen die later herkenbare persoonlijkheidspatronen veroorzaken.

2. De periode tijdens de geboorte

De tweede fase richt zich op het verloop van de bevalling. Denk aan de duur van de bevalling, medische ingrepen en eventuele complicaties.

Binnen het model van Grof worden bepaalde ervaringen tijdens de geboorte symbolisch verbonden aan thema's zoals druk, weerstand, verandering en bevrijding.

Een dergelijke symbolische interpretatie kan voor sommige mensen betekenisvol zijn. Ze levert op zichzelf geen bewijs dat bijvoorbeeld moeite met veranderingen voortkomt uit een lange bevalling.

3. De periode na de geboorte

De derde fase gaat over de eerste periode na de bevalling. Hierbij kunnen het lichamelijke herstel, medische zorg, contact met verzorgers en de verdere ontwikkeling worden besproken.

Een veilige, responsieve omgeving ondersteunt de ontwikkeling van een kind. Tegelijkertijd kan uit een korte scheiding na de bevalling niet worden afgeleid dat iemand later noodzakelijkerwijs verlatingsangst of hechtingsproblemen ontwikkelt.

Bij het onderzoeken van deze periode is het belangrijk om bekende feiten te onderscheiden van vermoedens en persoonlijke interpretaties.

Geboortetrauma door de navelstreng: wat betekent dat?

Een veelvoorkomende vraag is of een geboortetrauma kan ontstaan doordat de navelstreng tijdens de bevalling om de nek van de baby zat.

Een navelstrengomstrengeling betekent dat de navelstreng één of meerdere keren om de nek van een baby ligt. Dit komt regelmatig voor en veroorzaakt meestal geen ernstige problemen. In sommige situaties kan er wel sprake zijn van een medische complicatie, bijvoorbeeld wanneer de bloed- of zuurstoftoevoer wordt beïnvloed.

Of een baby daadwerkelijk schade heeft opgelopen, hangt af van de medische omstandigheden. Alleen de aanwezigheid van de navelstreng om de nek is geen bewijs van zuurstoftekort of blijvend letsel.

Veroorzaakt de navelstreng later angst of benauwdheid?

Binnen sommige therapeutische verklaringsmodellen wordt een verband gelegd tussen een navelstrengomstrengeling en latere gevoelens van benauwdheid, beklemming of moeite met loslaten.

Voor een rechtstreeks oorzakelijk verband tussen een navelstreng om de nek bij de geboorte en zulke specifieke psychische klachten op volwassen leeftijd bestaat onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing.

Ervaar je regelmatig benauwdheid, paniek of lichamelijke spanning? Laat mogelijke lichamelijke en psychische oorzaken dan beoordelen door een geschikte zorgprofessional. Het is niet verstandig om deze klachten zonder onderzoek aan je geboorteomstandigheden toe te schrijven.

Kun je je eigen geboorte herinneren?

De meeste volwassenen hebben geen bewuste, autobiografische herinneringen aan hun geboorte. Het geheugen ontwikkelt zich in de eerste levensjaren en vroege ervaringen worden anders verwerkt dan gebeurtenissen die we later bewust kunnen navertellen.

Dat iemand tijdens meditatie, hypnose of een lichaamsgerichte oefening een sterk beeld of gevoel ervaart, betekent niet automatisch dat dit een feitelijke herinnering aan de geboorte is.

Beelden en emoties kunnen beïnvloed worden door verhalen van anderen, verwachtingen, verbeelding en de context van een oefening. Daarom is voorzichtigheid nodig bij technieken die suggereren dat verborgen geboorteherinneringen betrouwbaar kunnen worden teruggehaald.

Je kunt wel onderzoeken welke betekenis een beeld of ervaring voor je heeft, zonder deze als bewezen historische gebeurtenis te beschouwen.

Geboorte-ervaringen en terugkerende gedragspatronen

Sommige volwassenen herkennen terugkerende patronen in hun leven. Ze ervaren bijvoorbeeld moeite met verandering, spanning in relaties of de neiging om zichzelf voortdurend aan te passen.

Om zulke patronen te begrijpen, is het zinvol om naar verschillende invloeden te kijken. Denk aan de opvoeding, eerdere relaties, ingrijpende gebeurtenissen, aangeleerd gedrag en de huidige leefomstandigheden.

In systemisch werk wordt onder meer onderzocht hoe relaties, gezinsrollen en overtuigingen binnen een familiesysteem doorwerken. Het eigen geboorteverhaal kan daarbij een van de gespreksonderwerpen zijn.

Dat is iets anders dan vaststellen dat een bepaald gedragspatroon aantoonbaar is veroorzaakt door een gebeurtenis tijdens de bevalling.

Meer weten over het onderzoeken van patronen vanuit een systemisch perspectief? Bekijk dan de opleiding systemisch coachen bij Life's Essence.

Hoe kun je geboortetrauma verwerken?

De passende aanpak hangt af van de ervaring en de klachten die iemand heeft. Het verwerken van een traumatische bevalling vraagt niet noodzakelijkerwijs dezelfde ondersteuning als het onderzoeken van persoonlijke vragen over de eigen geboorte.

Behandeling na een traumatische bevalling

Wanneer iemand na een bevalling last heeft van PTSS of aanhoudende traumaklachten, zijn er psychologische behandelingen beschikbaar.

Voor PTSS worden onder andere traumagerichte cognitieve gedragstherapie en EMDR toegepast. Welke behandeling passend is, bespreek je met een gekwalificeerde behandelaar.

Bij ernstige of aanhoudende klachten is de huisarts een geschikt eerste aanspreekpunt. Die kan meedenken over begeleiding of een verwijzing naar gespecialiseerde zorg.

Coaching en persoonlijk onderzoek

Niet iedereen die nieuwsgierig is naar het eigen geboorteverhaal heeft traumaklachten. Soms wil iemand vooral begrijpen welke verhalen binnen het gezin bestaan, hoe bepaalde overtuigingen zijn ontstaan of waarom een thema persoonlijk zoveel betekenis heeft.

In een coachtraject kunnen vragen over de geboorte onderdeel zijn van een breder onderzoek naar gevoelens, overtuigingen en gedragspatronen.

Methodieken zoals systemisch werk, NLP of hypnose worden in sommige coachingspraktijken gebruikt om persoonlijke ervaringen te verkennen. Deze methodieken zijn niet gelijk te stellen aan bewezen traumabehandelingen voor PTSS. Ook kunnen ze niet betrouwbaar vaststellen wat iemand tijdens de eigen geboorte heeft ervaren.

Bij Life's Essence kun je kennismaken met verschillende benaderingen van persoonlijke ontwikkeling via de coachingmogelijkheden en opleidingen.

Onderzoek in je eigen tempo

Wanneer je met moeilijke ervaringen aan de slag gaat, is het belangrijk dat er ruimte is voor je grenzen. Je hoeft geen herinneringen op te roepen of verklaringen te accepteren die niet bij je passen.

Een zorgvuldige begeleider maakt onderscheid tussen feiten, vermoedens en symbolische betekenis. Ook herkent die wanneer psychologische of medische hulp beter aansluit bij jouw situatie.

Hoe kun je je eigen geboorteverhaal onderzoeken?

Ben je nieuwsgierig naar de omstandigheden van je geboorte? Dan kun je beginnen met het verzamelen van informatie, zonder daar direct een psychologische verklaring aan te verbinden.

1. Verzamel wat je al weet.

   Schrijf op welke verhalen je hebt gehoord over de zwangerschap, de bevalling en de eerste periode daarna.

2. Stel open vragen aan familieleden.

   Vraag hoe zij de periode hebben ervaren. Houd er rekening mee dat herinneringen van verschillende mensen van elkaar kunnen afwijken.

3. Maak onderscheid tussen feiten en interpretaties.

   Een medische ingreep of ziekenhuisopname is een gebeurtenis. De gedachte dat die gebeurtenis een bepaald gedragspatroon heeft veroorzaakt, is een interpretatie die afzonderlijke onderbouwing vraagt.

4. Onderzoek wat het verhaal nu voor je betekent.

   Welke gevoelens of vragen komen op? Misschien zegt dat iets over een thema dat op dit moment aandacht verdient, zonder dat de historische oorzaak vaststaat.

5. Zoek passende begeleiding als dat nodig is.

   Bij terugkerende angst, herbelevingen of andere ernstige klachten is professionele psychologische ondersteuning aangewezen.

Het doel van dit onderzoek hoeft niet te zijn om één allesverklarende oorzaak te vinden. Het kan ook helpen om met meer begrip en mildheid naar je persoonlijke geschiedenis te kijken.

Persoonlijke ontwikkeling bij Life's Essence

Vragen over je oorsprong, je familiesysteem en terugkerende patronen kunnen een aanleiding zijn om jezelf beter te leren kennen.

Bij Life's Essence komen deze thema's terug binnen verschillende vormen van persoonlijke ontwikkeling. Afhankelijk van je belangstelling kun je je verdiepen in systemisch coachen, NLP of hypnose.

Deze opleidingen richten zich op persoonlijke en professionele ontwikkeling. Ze vervangen geen medische of psychologische behandeling van traumagerelateerde klachten.

Wil je onderzoeken welke aanpak bij jouw vragen en leerdoelen past? Bekijk dan de mogelijkheden voor coaching bij Life's Essence.